Datering

Uit ArchiefWiki
Ga naar: navigatie, zoeken


Omschrijving[bewerken]

Archiefterminologie voor Nederland en Vlaanderen (2003)[bewerken]

  • a. Van een door een archiefvormer opgemaakt archiefstuk: de datum van het ontwikkelingsstadium.
  • b. Van een afschrift: de datum van het opmaken van het afschrift, met de datum van het document waarnaar het is vervaardigd.
  • c. Van een archiefbestanddeel, archiefafdeling of archief: de datum van het oudst en jongst aanwezige originele archiefstuk.



Toelichting
* Gewoonlijk volstaat men bij de inventarisatie (zie onder archiefinventaris) met het jaartal, hoewel detaillering soms zeer gewenst is.

  • Andere dateringen maken deel uit van de inhoudsomschrijving van een archiefstuk.


Gerelateerde termen
* archiefvormer, archiefstuk, ontwikkelingsstadium, afschrift, document, archiefbestanddeel, archiefafdeling, archief, origineel, archiefinventaris, inhoudsomschrijving, Archiefstuk
Referentie
* ANV, lemma 56.

Internationale terminologie[bewerken]

Relatie(s)[bewerken]

Verwijzing(en)[bewerken]

Illustratie(s)[bewerken]

Oude terminologie[bewerken]


Omschrijving[bewerken]

Handleiding voor het ordenen en beschrijven van archieven (1898)[bewerken]

Twee jaartallen, door eene liggende streep verbonden, duiden het begin- en het eindjaar eener dateering aan. Zoo het tijdperk, waarover eene rekening loopt, halverwege het jaar begint en eindigt, worden beide jaartallen door eene schuine streep gescheiden.

Toelichting

  • Het hier gegeven voorschrift, dat uitsluitend ten doel heeft gelijkvormigheid, duidelijkheid en kortheid in de verschillende inventarissen te bevorderen, zal het best door eenige voorbeelden worden toegelicht.
  • "Ingekomene brieven. 1620-1648" beteekent dat de eerste brief, in deze serie opgenomen, van 1620, de laatste van 1648 dateert. Zoo men schrijft: "Rekeningen van den thesaurier. 1620-1648", dan wordt daarmede te kennen gegeven, dat de eerste rekening over 1620, de laatste over 1648 loopt.
  • Doorgaans evenwel valt het tijdperk, waarover eene rekening loopt, niet juist met het kalenderjaar samen. Wel pleegt iedere (ordinaris) rekening over een tijdvak van één jaar te loopen, maar zulk een tijdvak begint meestal midden in het kalenderjaar en eindigt met denzelfden dag in het volgende kalenderjaar. Zoo nu in het bovengestelde geval de rekeningen b.v. van 1 April tot 1 April loopen, dan schrijve men: "Rekeningen van den thesaurier, 1620/1-1648/9". Hieruit blijkt, dat de eerste rekening loopt over een tijdvak, dat in 1620 begon en in 1621 eindigde, de laatste over een tijdvak, dat in 1648 begon en in 1649 eindigde. In eene noot kan men dan nader aanduiden, met welken datum de termijn der eene rekening eindigde en die der volgende begon. Die termijn, het zij hier ter loops opgemerkt, kan op een vasten dag beginnen of eindigen b.v. op 1 April, maar evenzeer op een veranderlijken dag b.v. Palmzondag, Sacramentsdag.
  • Reeds vroeger (§ 48) is opgemerkt, dat zoo in eene serie hiaten voorkomen, daarop moet worden gewezen.

Overgenomen uit


Zoo eene dagteekening tusschen ( ) is geplaatst, wordt daarmede te kennen gegeven, dat de dateering niet uit het stuk zelf blijkt, maar aan een ander gegeven is ontleend. Zoo eene dateering slechts bij benadering is op te geven, doe men haar voorafgaan door c. (= circa) en plaatse haar tusschen ( ).

Toelichting Ook deze paragraaf, die zich nauw aan de vorige aansluit, behoeft weinig toelichting. Een stuk kan ongedateerd zijn, of de dateering kan verloren zijn gedaan of onleesbaar zijn: het is dan zaak, den datum van het stuk op andere wijze op te sporen. Hij kan uit een ander stuk, b.v. uit een vidimus of een elders berustend afschrift blijken, — hij kan worden afgeleid uit de in de akte optredende personen enz.; de op die wijze gevonden datum plaatse men tusschen haakjes, opdat duidelijk blijke, dat hij niet aan het stuk zelf is ontleend, maar door redeneering en vergelijking met van elders bekende gegevens gevonden is.

  • Meermalen zal men er niet in slagen, nauwkeurig den datum te bepalen; men zal ongeveer kunnen vaststellen, wanneer het stuk moet zijn opgesteld, maar niet precies. In dit geval doe men de dateering voorafgaan door c., afkorting voor circa. Het teeken c. heeft alleen betrekking op de onmiddellijk daarop volgende dateering. Zoo men dus schrijft: "Ingekomene brieven, (c. 1620)-1648". dan beteekent dit, dat de eerste brief dezer serie ongeveer uit 1620 dateert, de laatste uit het jaar 1648. Is ook de juiste datum van den laatsten brief niet bekend, dan schrijve men : „(c. 1620)—(c. 1648)".
  • In geen geval is het geoorloofd bij eene dateering, waarvan alleen kan worden bepaald, tusschen welke jaren zij valt, in plaats van dateering de periode, waarbinnen de juiste datum valt, op te geven, omdat daardoor verwarring zou ontstaan met de dateering eener serie. Zoo men b.v. bevindt, dat zeker stuk ten vroegste uit 1620, ten laatste uit 1648 dateert, dan stelle men het (c. 1634) en doe in eene noot uitkomen, binnen welke periode het stuk moet zijn geschreven.
  • Natuurlijk geldt het bovenstaande gelijkelijk voor inventarissen en regestenlijsten, — en evenzeer voor dateeringen, waarbij alleen het jaartal, als voor die, waarbij ook de dagteekening opgegeven wordt.

Overgenomen uit


Bij dateeringen behoort eerst het jaar, dan de maand, en ten laatste de dag te worden vermeld.

Toelichting

  • Wanneer in eene regestenlijst een datum wordt opgegeven (gelijk in § 48 is opgemerkt, is in een inventaris de vermelding van het jaar in den regel voldoende), dan behoort zulks altijd op dezelfde wijze te geschieden. Wij hebben daarvoor gekozen de boven omschrevene volgorde: jaar, maand, dag. Hierdoor wordt het overzicht vergemakkelijkt. Men kan dadelijk zien, welke stukken uit hetzelfde jaar dateeren.
  • In sommige regestenlijsten (b.v. de Regesta Hannonensia) heeft men de gewoonte gevolgd het jaartal telkens slechts eens te vermelden en dan alle regesten uit dat jaar alleen met aanwijzing van de maand en den dag te laten volgen. Voor den onderzoeker is dit echter niet gemakkelijk; het herhalen van het jaartal verdient de voorkeur.

Overgenomen uit


Zoo men eenige stukken, hetzij in eene serie, hetzij in eene regestenlijst, chronologisch ordent, plaatse men bij elk jaar eerst al de stukken, waarvan de datum bekend is, dan die, waarvan alleen het jaar bekend is, en eindelijk die, welke ongeveer uit het betrokkene jaar zijn gedateerd.

Toelichting

  • Zoo men verschillende stukken, welker datum men eerst heeft vastgesteld, chronologisch wil ordenen, zal het blijken, dat die stukken, waarvan alleen het jaar, waaruit zij dateeren, met zekerheid of bij benadering bekend is, niet op hun juisten datum kunnen worden gelegd. Immers die datum is niet nauwkeurig bekend en kan even goed in het begin als in het eind van het jaar vallen, ja zoo het jaar slechts bij benadering bekend is, zelfs misschien er buiten. Die onzekerheid heeft aanleiding gegeven, dat men bij het plaatsen dezer stukken op verschillende wijze te werk is gegaan.
  • Sommigen plaatsten de stukken, waarvan niet bekend was, in welk deel van het jaar zij vielen, het eerst en daarna de nauwkeurig gedateerde stukken van hetzelfde jaar. De paragraaf wil een ander gebruik algemeen invoeren. Eerst plaatse men de stukken, die nauwkeurig zijn gedateerd, dan die, welke uit hetzelfde jaar dateeren, zonder dat de dagteekening zelve bekend is, en eindelijk die, welke ongeveer uit hetzelfde jaar afkomstig zijn.
  • Wat voor de jaren geldt, geldt evenzeer voor de maanden. Zoo blijkt, dat een stuk is opgesteld in zekere maand, zonder dat blijkt op welken dag, voege men het in achter de uit dezelfde maand dateerende stukken, waarvan de dagteekening bekend is. Men late dus b.v. de volgende dateeringen op elkander volgen:
    • 1520 Maart 5.
    • 1520 April 29.
    • 1520 April
    • 1520 November 7.
    • 1520
    • (c. 1520)
  • Het geval kan zich voordoen, dat men met zekerheid weer, dat een stuk b.v. vóór 1391 Juni 1 is verleden, omdat een der handelende personen op dien datum overleden was, zonder dat men nauwkeurig de dagteekening van het stuk bepalen kan. Zulk een stuk plaatse men onmiddellijk voor die, welke den datum 1391 Juni 1 voeren.

Overgenomen uit