Herkomstbeginsel

Uit ArchiefWiki
Ga naar: navigatie, zoeken

Omschrijving[bewerken]

Archiefterminologie[bewerken]

Lexicon van Nederlandse Archieftermen (1983)[bewerken]

Het begrip herkomstbeginsel is samengesmolten met het begrip bestemmingsbeginsel.

Toelichting

  • De definitie van het begrip bestemmingsbeginsel van het Lexicon is in de plaats gekomen van de definities van herkomstbeginsel en bestemmingsbeginsel van de Nederlandse Archiefterminologie tezamen. De zeer nauwe samenhang tussen deze definities maakte een combinatie tot één gewenst.

Overgenomen uit


Nederlandse Archiefterminologie (1962)[bewerken]

Het herkomstbeginsel is het beginsel, dat ieder archiefstuk behoort te worden teruggebracht tot het archief, waaruit het afkomstig is en in dat archief op zijn oorspronkelijke plaats.

Toelichting

  • Het hier geformuleerde beginsel is één van de grondslagen van de Handleiding (zie de toelichting bij § 8 op blz. 16).
  • De naam herkomstbeginsel is hieraan voor het eerst gegeven door Mr. S. Muller Fz. in 1908, toen bij het als volgt omschreef: "Het herkomstbeginsel is de methode van archiefregeling, volgens welke elk stuk wordt gebracht tot het archief en tot de afdeeling van het archief, waartoe het, toen het archief nog een levend organisme was, laatstelijk heeft behoord". (Ned. Archievenblad 1908/1909, blz. 14).
  • Het is beperkter van werking dan het bestemmingsbeginsel, in zoverre het alleen van toepassing kan zijn op reeds gevormde archieven. De werking ten aanzien van het afzonderlijke bestanddeel gaat evenwel verder: het bepaalt niet alleen, in welk archief het behoort, maar ook op welke plaats in dat archief.

Overgenomen uit


Handleiding voor het ordenen en beschrijven van archieven (1898)[bewerken]

De verschillende in een archiefdepôt opgenomen archieven moeten zorgvuldig worden gescheiden. Zijn er meer exemplaren van één stuk, dan ga men na, in welk archief elk exemplaar behoort.

Toelichting

  • Er zijn archiefdepôts, waarin alle stukken, afgezien van hunne herkomst, zijn geordend naar eene chronologische volgorde. Er zijn er ook, waarin alle stukken, bij verschillende besturen of ambtenaren ingekomen, doch betrekking hebbende op verschillende takken van staatsdienst, zijn vereenigd tot pakken of serieën. Men heeft daar b.v. alle stukken, betrekking hebbende tot armenzorg, of alle militaria, onverschillig of zij tot het archief van de provincie, dat van eene stad of dat van een der kloosters behooren, tot een geheel vereenigd. Het "respect des fonds" is alsdan niet in acht genomen. Hoogst wenschelijk is het in zulk een geval elk stuk of charter terug te brengen tot het archief van het bestuur of den ambtenaar, waartoe het oorspronkelijk heeft behoord.
  • Allerlei hulpmiddelen kunnen den archivaris daarbij den weg wijzen, in de eerste plaats oude archiefinventarissen. Men behoeft natuurlijk niet het systeem van dien ouden inventaris te volgen; men gebruike hem alleen als eene lijst van aanwijzingen, welke stukken ten tijde van het opmaken van dien inventaris tot het archief behoorden.
  • Doch ook andere middelen staan den archivaris meermalen ten dienste, zooals staatboeken, welke een staat der bezittingen van een lichaam bevatten, en rekeningen, waarvan de posten van ontvang aan renten en huren licht kunnen verspreiden over de bezittingen en rechten van een bestuur, terwijl de posten van uitgaaf aanwijzingen geven over personen en zaken, waarmede dat bestuur in betrekking is geweest. Voor kloosterarchieven kunnen de cartularia uitstekende wegwijzers zijn. Zoo berust in het archief der Middelburgsche abdij een register, aanwijzende de beneficiën, waarvan de abt de presentatie bezat.
  • Eindelijk kunnen de stukken zelven soms door uiterlijke kenmerken duidelijk aangeven, tot welk archief zij hebben behoord. Die uiterlijke kenmerken, veelal dorsale notities, zijn doorgaans wel van zeer geringen omvang, maar van groote beteekenis. Zoo zijn b.v. de naar allerlei partikuliere verzamelingen afgedwaalde stukken van het archief van het klooster Selwerd weder tot het oorspronkelijke kloosterarchief teruggebracht, doordien bij onderzoek bleek, dat alle stukken van dat klooster dezelfde dorsale aanteekening "uut des convents kiste" droegen. Van het Karthuizer- en van het Regulierenklooster te Utrecht bracht men het archief weder bijeen door middel van de blijkbaar met dezelfde hand op alle stukken geplaatste nommers.
  • Indien in een archiefdepôt twee of meer origineelen van hetzelfde stuk berusten, dan kunnen bovengenoemde en andere soortgelijke aanwijzingen dikwijls bepalen, in welk archief elk stuk moet worden geplaatst.

Overgenomen uit


Relaties[bewerken]

RT: Bestemmingsbeginsel

Externe verwijzingen[bewerken]

Een uitgebreide toelichting over de ontwikkeling van het begrip herkomstbeginsel en de daarmee samenhangende ordeningsbeginselen is beschreven in het boek:

  • Het land van herkomst / Een bundel van artikelen rond het herkomstbeginsel / samengesteld door P.J. Horsman en J.P. Sigmond - 's-Gravenhage : Stichting Archief Publikaties, 1984. - 144 p.; 24 cm.