Transmissiebeginsel

Uit ArchiefWiki
Ga naar: navigatie, zoeken

Omschrijving[bewerken]

Archiefterminologie[bewerken]

Het transmissiebeginsel of overgangsbeginsel is het beginsel dat bij overgang of overdracht van rechten of functies de archiefbescheiden, die op die rechten betrekking hebben of bij de uitoefening van die functies zijn ontstaan, deze overgang volgen.

Commentaar

  • Dit beginsel is in geen enkele archiefterminologie gedefinieerd. Het begrip is wel omschreven in de Handleiding, maar pas voor het eerst expliciet gedefinieerd door mr. R. Bijlsma in de VROA van 1941. Hij verdedigde toen de archiefruil tussen Nederland en het Duitse Rijk, en met name de overdracht van archiefbescheiden van aartshertog Matthias van Oostenrijk als gouverneur-generaal der geünieerde Nederlandse provinciën naar Nederland en niet naar België, hoewel Matthias in Antwerpen zijn residentie had.
  • Het beginsel is vooral toegepast bij samenvoeging en splitsing van gemeenten, bij grote reorganisaties, bij overgang van taken van het ene ministerie naar het andere en bij het uiteenvallen van staten (bijv. Oostenrijk-Hongarije). Ook bij overdracht van onroerend goed was het gebruikelijk om de oude aankomsttitels mee over te dragen aan de nieuwe eigenaar.
  • In het uitvoeringsbesluit van de Archiefwet 1918, het Koninklijk besluit van 2 september 1919 S. 552, is dit beginsel in de artt. 1 en 2 de facto van toepassing verklaard. Deze artikelen regelen de verdeling van de archieven over de rijksarchiefbewaarplaatsen.
  • Al eerder is het beginsel toegepast: de plaatsing van het archief van de Raad van Brabant, gevestigd in Den Haag, in de rijksarchiefbewaarplaats te 's-Hertogenbosch, en de overbrenging van de oud-rechtelijke archieven naar de rijksarchiefbewaarplaatsen na 1879 zijn daarvan een voorbeeld.
  • Ook de Koninklijke besluiten uit 1929, gelastende de overbrenging van archieven van de voormalige wees- en momboirkamers, de kerkelijke doop-, trouw- en begraafboeken c.a. en de registers der overledenen, opgemaakt ingevolge de "Ordonnantie eener Belasting op het Regt van Successie", zijn gebaseerd op dit overgangsbeginsel, daar de functies van lokale besturen zijn overgegaan op organen van het Rijk.
  • Het transmissiebeginsel, ook wel successiebeginsel genoemd, is in strijd met het bestemmingsbeginsel, indien bij toepassing ervan de archiefbescheiden worden afgescheiden van het archief waartoe zijn oorspronkelijk behoorden.
  • Het Besluit Archiefoverdrachten Rijksadministratie (KB 9 november 1988) regelt deze materie, zodanig dat zo min mogelijk archiefbescheiden worden overgedragen aan de organen die, na reorganisatie of privatisering, functies van een ander orgaan overnemen.

Bron

  • VROA: Verslagen omtrent 's Rijks oude archieven, 2e serie XIV (1941), p. 6.
  • Paul Peucker, Het 'transmissiebeginsel', NAB 100 (1996), p. 23-27.
  • W.J. Formsma, Het inventariseren van archieven, NAB 77 (1973), p. 37-39.


Handleiding voor het ordenen en beschrijven van archieven (1898)[bewerken]

Met het archief van een bestuur (college of persoon) behooren in één archiefdepôt te worden vereenigd de archieven van die besturen (colleges of personen), wier rechten of functiën zijn overgegaan op eerstgenoemd bestuur.

Toelichting

  • Evenals een archief een organisch geheel is, zoo is ook een archiefdepôt een historisch gevormd product. Dat bepaalde archieven samen in een depôt zijn vereenigd, is niet een gevolg van het toeval, maar een uitvloeisel van de lotgevallen der organen, wier archieven in het depôt berusten.
  • De boven gestelde regel, die door de regeering thans bij de indeeling van 's rijks archieven is voorgeschreven, is dan ook gegrond op hetgeen de ondervinding leert omtrent de wijze, waarop depôts worden gevormd.
  • Als een bestuur wordt opgeheven en zijne rechten of functiën op een ander overgaan, dan gaat het archief, dat de neerslag dier functiën of rechten is, mede. Zoo is het altijd geweest. Toen ten tijde der troebelen tal van geestelijke stichtingen werden geseculariseerd, maakten de Staten, op wie de rechten dier stichtingen overgingen, zich zooveel mogelijk van de archieven meester; dat van de abdij van Egmond, die door de Staten van Holland in bezit was genomen, werd naar Den Haag overgebracht, op dat van de Middelburgsche abdij legden de Staten van Zeeland, die zich van de abdij zelve hadden meester gemaakt, beslag. Andere stichtingen gingen over in de macht der steden, waarbinnen zij waren gelegen, en ook dan ging het archief mede. Dat de geestelijken zelven de archieven hunner stichtingen voor de Staten in veiligheid trachtten te brengen, was juist een gevolg van het feit, dat zij de secularisatie en den overgang der rechten van de stichting op den staat niet erkenden. Ook bij latere aanwinsten werd door de Staten eveneens gehandeld. Toen de Staten van Utrecht het burggraafschap van Montfoort kochten (1649), verwierven zij tevens het archief. Niet anders handelde men in 1795, toen overal de Statencolleges door Representantenvergaderingen werden vervangen: de laatsten namen zonder meer de archieven der Staten over. Op dezelfde wijze was het archief van den Nassauschen domeinraad het depôt, waarin de archieven der door de prinsen van Oranje verworven heerlijkheden werden gedeponeerd. Dezelfde regel is gevolgd in de steden en plattelandsgemeenten. Dat dezen nu nog in het bezit zijn van de archieven van den magistraat van vóór 1795 en van de verschillende besturen, die in den Franschen tijd elkander zijn opgevolgd, is eene toepassing van den boven gegeven regel; de tegenwoordige gemeentebesturen zijn de rechtverkrijgenden dier vroegere plaatselijke besturen en daarom in het bezit hunner archieven. En wanneer thans nog twee gemeenten worden vereenigd, dan worden de archieven dier voormalige gemeenten overgebracht naar het archiefdepôt der nieuwe gemeente, die beiden vervangt.
  • De ondervinding leert dus, dat, zoo de functiën of de rechten van een bestuur op een ander overgaan, de archieven mede overgaan. Dat dit zoo geschiedt, heeft ook zijne goede reden: het college, dat de functiën van zijn voorganger voortzet, zijne rechten uitoefent, heeft voor het behoorlijk verrichten dier werkzaamheden telkens behoefte aan kennisneming van de in het archief berustende retroacta. Het heeft dezelfde behoefte aan het archief van het voorafgaande college, als dat laatste er aan zou hebben gehad, als het was blijven bestaan. De boven gegeven regel, uit de ondervinding afgeleid, is dus volkomen rationeel.
  • De redactie der paragraaf vereischt eenige toelichting. Zij noemt naast functiën ook rechten, omdat men bezwaarlijk kan zeggen, dat de functiën van geestelijke stichtingen, die geseculariseerd worden, op de bezitters der voormalige geestelijke goederen overgaan; alleen de rechten op de goederen gaan over, de verdere functiën houden op te bestaan. Het zij hier intusschen opgemerkt, dat alle rechten functiën medebrengen, die aan de uitoefening dier rechten zijn verbonden; deze functiën gaan ook op de nieuwe bezitters der goederen over. Zoo zijn b.v. het afhooren van de rekeningen der geestelijke goederen en het beschikken over het batig saldo functiën, die van de vroegere bezitters dier goederen op de Staten of de steden zijn overgegaan.
  • Het in de paragraaf voorkomende woord vereenigd zou tot misverstand aanleiding kunnen geven; het is daarom gewenscht hier duidelijk te doen uitkomen, dat de bedoeling niet is, dat de in een depôt vereenigde archieven tot een archief versmelten. Integendeel, elk archief blijft zelfstandig bestaan, maar die zelfstandige archieven worden in een depôt vereenigd.
  • Het verdient intusschen opmerking, dat somwijlen de nieuwe beheerders van een archief de akten, die een uitvloeisel zijn van de functiën, die van het eene bestuur op het andere zijn overgegaan, in de reeds door het eerste bestuur gebezigde registers inschrijven. De beleeningen met leenen der St. Paulusabdij zijn b.v. na de annexatie dier leenen door de Staten van Utrecht in hetzelfde boek geregistreerd, waarin de oudere beleeningen voorkomen. In tal van gemeente-archieven vindt men ook de notulen der verschillende plaatselijke besturen, die elkander achtereenvolgens in den Franschen tijd hebben vervangen, in hetzelfde register opgenomen. In zulk een geval moet het register (desnoods met eene verwijzing) bij de beschrijving van de archieven van beide colleges worden vermeld.
  • Het komt meermalen voor, dat de rechten of functiën van een college of persoon, bij de opheffing daarvan, over meer colleges of personen worden verdeeld; hoe in dat geval met het archief behoort te worden gehandeld, wordt niet gezegd in deze paragraaf, die uitsluitend spreekt van het overgaan van archieven, niet van gedeelten van archieven, zie over dit onderwerp § 10 van de Handleiding.

Overgenomen uit


Relaties[bewerken]

UF:

BT:

NT:

RT:

Externe verwijzingen[bewerken]

Voorbeeld[bewerken]